Czy trzeba ładować samochód do 100%? I kiedy naprawdę warto to zrobić?

Czy trzeba ładować samochód do 100%? I kiedy naprawdę warto to zrobić?

Ładować samochód elektryczny do 80%, 90%, a może zawsze do 100%? To jedno z najczęściej powtarzających się pytań wśród użytkowników samochodów elektrycznych. I jednocześnie jedno z tych, na które bardzo łatwo udzielić zbyt prostej odpowiedzi.

Bo prawda jest taka, że nie ma jednej wartości procentowej odpowiedniej dla każdego samochodu i każdego kierowcy.

Inaczej wygląda codzienna eksploatacja auta z baterią NMC, inaczej samochodu z ogniwami LFP. Inaczej należy podejść do samochodu, który każdego dnia pokonuje 40 kilometrów, a inaczej do auta przygotowywanego właśnie do podróży liczącej 800 kilometrów. Jeszcze inaczej wygląda sytuacja, gdy samochód ma zostać zaparkowany na kilka dni lub tygodni.

Dlatego pytanie nie powinno brzmieć wyłącznie: „80 czy 100%?”

Lepsze pytanie brzmi: „Ile energii naprawdę potrzebuję i jak długo samochód będzie znajdował się na danym poziomie naładowania?”

100% nie jest zakazane…

Zacznijmy od najważniejszego.

Naładowanie samochodu elektrycznego do 100% nie oznacza automatycznie, że robimy coś złego baterii.

Akumulatory trakcyjne są projektowane do wieloletniej eksploatacji i pracy w szerokim zakresie poziomu naładowania. Problemem nie jest więc samo okazjonalne osiągnięcie 100%, ale przede wszystkim sposób, w jaki samochód jest użytkowany przez długi czas.

Wysoki poziom naładowania może mieć większe znaczenie dla starzenia się ogniw niż umiarkowany poziom, szczególnie gdy bateria przez długi czas pozostaje niemal pełna. Z tego powodu wielu producentów zaleca niższy limit ładowania do codziennego użytkowania i pozostawienie wyższych poziomów na sytuacje, w których rzeczywiście potrzebujemy dodatkowego zasięgu.

Tesla na przykład wskazuje, że w samochodach, dla których zalecany dzienny limit wynosi 80%, warto utrzymywać taki poziom na co dzień i zwiększać go do 100% wtedy, gdy jest to potrzebne, np. przed dłuższą podróżą. Producent jednocześnie zaleca unikanie pozostawiania samochodu przez wiele dni lub tygodni z poziomem naładowania bliskim 0 lub 100%.

To bardzo ważne rozróżnienie.

100% na kilka godzin przed wyjazdem to zupełnie inna sytuacja niż 100% przez kilka dni bez potrzeby korzystania z samochodu.

Dlaczego właśnie 80% tak często pojawia się w zaleceniach?

Wokół wartości 80% narosło już sporo mitów.

Nie istnieje magiczna granica, po której przy 81% bateria nagle zaczyna się zużywać. To nie działa w taki sposób.

Chodzi raczej o charakterystykę pracy ogniw litowo-jonowych. Wysokie poziomy naładowania oznaczają inne warunki elektrochemiczne niż środkowa część zakresu pracy baterii. Z punktu widzenia długoterminowego starzenia ogniw korzystne jest więc ograniczenie czasu spędzanego na bardzo wysokim poziomie naładowania, jeśli nie jest on potrzebny do jazdy.

Dlatego dla wielu samochodów 80% jest rozsądnym kompromisem pomiędzy dostępnym zasięgiem a warunkami pracy baterii podczas codziennej eksploatacji.

Nie oznacza to jednak, że każdy samochód powinien być ustawiony dokładnie na 80%.

Jeżeli producent dla konkretnej wersji samochodu zaleca inny limit, to właśnie ta informacja powinna być punktem odniesienia.

A co z bateriami LFP?

Tutaj sprawa robi się ciekawsza, bo to zupełnie inna chemia ogniw, więc zniesie znacznie więcej.

LFP, czyli litowo-żelazowo-fosforanowa chemia ogniw, ma inną charakterystykę niż popularne baterie NMC czy NCA. Dlatego nie można bezrefleksyjnie przenosić wszystkich zaleceń dotyczących jednej chemii na drugą.

W przypadku części samochodów wyposażonych w baterie LFP producent może wręcz zalecać regularne ładowanie do 100%.

Nie chodzi wyłącznie o samą trwałość ogniw. Jednym z powodów jest również sposób, w jaki system zarządzania baterią i określa poziom jej naładowania.

W przypadku LFP napięcie ogniw zmienia się wraz z poziomem naładowania w sposób, który utrudnia bardzo dokładne określenie stanu naładowania wyłącznie na podstawie napięcia. Pełne ładowanie może więc być potrzebne systemowi BMS (Battery Management System – system zarządzania baterią) do dokładniejszego określenia punktu odniesienia.

Dlatego niektóre marki stosują dla baterii LFP inne zalecenia niż dla NMC. Ford również wskazuje, że część jego nowszych samochodów z bateriami LFP korzysta z okazjonalnego ładowania do 100% w celu utrzymania kalibracji systemu zarządzania baterią.

Wniosek jest prosty: najpierw sprawdzamy, jaką baterię ma samochód i jakie zalecenie wydał producent. Dopiero później ustalamy własną rutynę ładowania.

Kiedy ładowanie do 100% naprawdę ma sens?

Przede wszystkim wtedy, kiedy potrzebujemy dodatkowego zasięgu.

Najlepszym przykładem jest długa podróż.

Jeżeli następnego dnia mamy przejechać kilkaset kilometrów, a samochód będzie potrzebował maksymalnego dostępnego zasięgu na początku trasy, ładowanie do 100% może być jak najbardziej uzasadnione.

Co więcej, w takim przypadku warto zaplanować zakończenie ładowania możliwie blisko momentu rozpoczęcia podróży. Nie ma większego sensu ładować samochodu do pełna w niedzielę wieczorem, jeśli wyjazd zaplanowaliśmy dopiero na wtorek rano.

Chodzi o prostą zasadę:

jeżeli potrzebujesz 100%, naładuj do 100%. Nie ma powodu bać się tej wartości. Warto jednak unikać niepotrzebnego pozostawiania samochodu z bardzo wysokim poziomem naładowania przez długi czas.

100% przed podróżą może być lepsze niż 80%

To szczególnie ważne w kontekście długich tras.

Załóżmy, że mamy przed sobą 700 kilometrów.

Możemy rozpocząć podróż z 80% i zatrzymać się na ładowarce wcześniej. Możemy też naładować samochód do 100% przed wyjazdem i przejechać pierwszą część trasy bez konieczności zatrzymywania się. Będzie dłużej w sensie zasięgu i czasu jazdy i na pewno taniej.

Które rozwiązanie jest lepsze?

To zależy od konkretnej trasy, samochodu i dostępnej infrastruktury.

Jeżeli dodatkowe 20% pozwala ominąć niewygodny postój albo dotrzeć do kolejnej szybkiej ładowarki z odpowiednim zapasem, 100% może być najbardziej praktycznym rozwiązaniem.

Właśnie dlatego poziom naładowania trzeba zawsze rozpatrywać razem z planem podróży.

Nie chodzi o to, żeby zawsze mieć 80%.

Chodzi o to, żeby mieć tyle energii, ile rzeczywiście potrzebujemy.

Dlaczego na szybkiej ładowarce nie zawsze warto czekać do 100%?

Tutaj dochodzimy do drugiego często powtarzanego błędu.

Kierowca podłącza samochód do szybkiej ładowarki DC i widzi wysoką moc ładowania. Początkowo samochód może pobierać np. 150, 200 czy nawet więcej kilowatów. Po przekroczeniu określonego poziomu naładowania moc zaczyna jednak spadać.

To normalne.

Proces ładowania akumulatora nie odbywa się ze stałą mocą od 0 do 100%. Wraz ze wzrostem poziomu naładowania samochód zazwyczaj ogranicza moc, aby odpowiednio kontrolować proces ładowania i warunki pracy ogniw.

Dlatego ostatnie procenty mogą zajmować nieproporcjonalnie dużo czasu.

Tesla wprost informuje, że prędkość ładowania spada wraz ze wzrostem poziomu naładowania, a osiągnięcie 100% zwykle trwa znacząco dłużej niż dojście do 80%.

W praktyce oznacza to, że podczas podróży często bardziej efektywne czasowo jest naładowanie samochodu do poziomu wystarczającego do kolejnego odcinka trasy niż czekanie na 100%.

To jedna z podstawowych różnic między ładowaniem samochodu podczas codziennego postoju a ładowaniem podczas podróży.

Dla przykładu. Dość leciwy Model 3 z 2018 roku w wersji Long Range RWD ładuje się w zakresie 20-80% zawsze tyle samo, oczxywiście warunkiem jest rozgrzana bateria, ale to Tesla robi sama podczas podróży. Ten czas to 22 minuty.

Bardzo szybko, jak na dość stare auto, powiedzmy sobie szczerze. Jednak dojście do 100% zajęłoby co najmniej kolejne 20 lub nawet 25 minut. Czyli widać jasno na tym przykładzie, że to po prostu nie ma sensu. Lepiej zatrzymać się raz dodatkowo, podczas trasy powiedzmy 1000 km, niż czekać tak długo na doładowanie baterii do pełna.

AC w domu i DC w trasie to dwie różne sytuacje

Warto również rozdzielić dwa sposoby korzystania z infrastruktury.

Ładowanie AC w domu, pracy czy hotelu zwykle trwa znacznie dłużej. Samochód może być podłączony przez kilka godzin, dlatego nie ma potrzeby patrzenia na ładowanie w taki sam sposób jak na szybkie ładowanie DC podczas podróży.

Jeżeli samochód stoi przez noc, możemy ustawić odpowiedni limit i godzinę zakończenia ładowania.

To daje dużą elastyczność.

Podczas długiej podróży sytuacja jest odwrotna. Każda dodatkowa minuta na ładowarce ma znaczenie, dlatego często korzystniejsze jest uzupełnienie energii tylko do poziomu potrzebnego do dalszej jazdy.

Nie oznacza to, że ładowanie DC do 100% jest błędem.

Jeżeli potrzebujemy 100%, ładujemy do 100%.

Jeżeli jednak do kolejnego punktu wystarczy nam 70–80%, dalsze oczekiwanie może po prostu nie mieć sensu z punktu widzenia czasu podróży.

A co, jeśli samochód ma stać kilka dni?

Tutaj zasada jest jeszcze prostsza.

Jeżeli wiemy, że samochód nie będzie używany przez kilka dni, nie ma potrzeby zostawiać go z poziomem 100% tylko dlatego, że „może się przyda”.

Podobnie nie warto planować długiego postoju z niemal pustą baterią.

Dla dłuższego przechowywania producenci często zalecają poziom zbliżony do połowy naładowania. Tesla w przypadku postoju przekraczającego dwa tygodnie wskazuje około 50% i, jeśli to możliwe, pozostawienie samochodu podłączonego do zasilania.

To pokazuje ważną zasadę:

samochód nie powinien być traktowany tak, jakby każda sytuacja wymagała tej samej wartości procentowej.

Innego poziomu potrzebujemy przed trasą, innego podczas codziennych dojazdów, a jeszcze innego przed długim postojem.

Czy trzeba rozładowywać baterię do zera?

Nie.

Współczesny samochód elektryczny nie wymaga regularnego rozładowywania baterii do 0% i późniejszego ładowania do 100%, żeby „zresetować” baterię.

To kolejny mit, który pozostał z czasów starszych technologii akumulatorowych.

W przypadku współczesnych baterii litowo-jonowych lepiej jest korzystać z samochodu w sposób odpowiadający rzeczywistym potrzebom i unikać niepotrzebnego utrzymywania baterii przy skrajnie niskim lub wysokim poziomie naładowania przez długi czas.

Nie oznacza to oczywiście, że osiągnięcie kilku procent jest awarią czy sytuacją niebezpieczną. Samochód ma systemy zabezpieczające i odpowiednie bufory. Po prostu regularne doprowadzanie baterii do skrajnych poziomów nie jest potrzebne do normalnej eksploatacji. Mało tego potrafi też wpłynąć na naszą baterię w sposób negatywny. Tesla wręcz ostrzega przed rozładowywaniem baterii do zera. Mówiąc że może to doprowadzić nawet do awarii całego zestawu.

Czy częste krótkie ładowanie jest problemem?

Nie.

Właściciel samochodu elektrycznego nie musi czekać, aż bateria spadnie do 10 czy 20%, żeby rozpocząć ładowanie.

Wręcz przeciwnie – możliwość częstego uzupełniania energii jest jedną z zalet samochodu elektrycznego.

Jeżeli codziennie zużywamy 15–20% baterii, możemy po prostu uzupełnić tę energię podczas postoju. Nie trzeba wykonywać pełnego cyklu rozładowania i ładowania.

Departament Energii USA podkreśla, że baterie stosowane w samochodach elektrycznych są projektowane z myślą o długiej eksploatacji, a ich trwałość zależy od wielu czynników, w tym sposobu użytkowania i warunków pracy.

Dlatego dużo ważniejsze od obsesyjnego pilnowania jednej liczby jest rozsądne zarządzanie energią w całym zakresie użytkowania samochodu.

Najważniejsze jest to, czego potrzebujesz

Wyobraźmy sobie trzy sytuacje.

Codzienny dojazd do pracy

Samochód pokonuje 50 kilometrów dziennie, a po powrocie trafia do garażu lub na miejsce z dostępem do ładowania.

Nie ma potrzeby utrzymywania 100% tylko dlatego, że samochód może tyle osiągnąć. Jeżeli producent zaleca np. 80% jako dzienny limit, jest to rozsądny punkt wyjścia.

Jutro długa podróż

Rano czeka nas 400, 500 albo 700 kilometrów.

Wtedy dodatkowa energia jest potrzebna. Jeżeli samochód i producent przewidują ładowanie do 100%, można spokojnie przygotować baterię do pełna przed wyjazdem.

Samochód stoi przez dłuższy czas

Nie potrzebujemy ani 100%, ani bardzo niskiego poziomu naładowania.

Warto zastosować zalecenia producenta dotyczące przechowywania pojazdu.

To trzy zupełnie różne sytuacje i nie ma powodu, żeby stosować w nich identyczną strategię ładowania.

Czy 80% zawsze jest najlepsze?

Nie.

I właśnie to warto zapamiętać.

80% jest często rozsądnym poziomem dla codziennej eksploatacji samochodów, dla których producent taki limit rekomenduje. Nie jest jednak uniwersalnym prawem elektromobilności.

W jednym samochodzie producent może zalecać 80%.

Inny w aucie z baterią LFP może zalecać regularne ładowanie do 100%.

W jeszcze innym przypadku system samochodu może sam podpowiadać optymalny poziom ładowania zależnie od sposobu użytkowania.

Dlatego pierwszym źródłem informacji powinien być instrukcja obsługi i zalecenia producenta konkretnego samochodu.

Dopiero później warto słuchać uniwersalnych porad z internetu.

Jak ładować samochód elektryczny w praktyce?

Można sprowadzić cały temat do kilku prostych zasad.

Na co dzień: korzystaj z poziomu ładowania zalecanego przez producenta. Jeżeli dla Twojego samochodu jest to 80%, nie ma potrzeby codziennie ładować do 100%.

Przed długą trasą: jeżeli potrzebujesz dodatkowego zasięgu, naładuj samochód do 100% i zaplanuj zakończenie ładowania możliwie blisko momentu wyjazdu.

Podczas podróży: nie zakładaj, że każda sesja DC musi kończyć się na 100%. Często bardziej efektywne jest szybkie uzupełnienie energii do poziomu potrzebnego do kolejnego odcinka.

Przy dłuższym postoju: sprawdź zalecenia producenta. Zwykle nie ma powodu pozostawiać samochodu przez długi czas przy 100% lub niemal 0%.

W przypadku LFP: nie przenoś automatycznie zasad dotyczących baterii NMC. Sprawdź, czego wymaga producent konkretnego samochodu.

Nie czekaj z ładowaniem do zera: regularne rozładowywanie baterii do bardzo niskiego poziomu nie jest potrzebne.

100% jest narzędziem, a nie zakazanym poziomem

Wokół ładowania samochodów elektrycznych powstało wiele uproszczeń.

Jedno z nich mówi, że samochód należy zawsze ładować do 80%. Drugie, że przed każdą podróżą trzeba koniecznie osiągnąć 100%. Oba podejścia są zbyt proste.

Samochód elektryczny powinien być ładowany zgodnie z jego konstrukcją, zaleceniami producenta i rzeczywistym sposobem użytkowania.

80% może być bardzo dobrym poziomem na co dzień.

100% może być najlepszym wyborem przed długą trasą.

Podczas szybkiego ładowania w podróży zatrzymanie się przy 70–80% może być znacznie bardziej efektywne czasowo niż czekanie na pełną baterię.

A przed długim postojem najlepszym rozwiązaniem może być zupełnie inny poziom.

Nie chodzi więc o to, żeby bać się 100%.

Chodzi o to, żeby nie ładować do 100% wtedy, kiedy nie jest nam to potrzebne – i jednocześnie nie bać się wykorzystać pełnej pojemności baterii wtedy, kiedy naprawdę jej potrzebujemy.

Właśnie na tym polega rozsądne korzystanie z samochodu elektrycznego i infrastruktury ładowania.